احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
94
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
يادداشت سفارت آلمان مورخ 10 ذيحجه 1332 بوزارت امور خارجه « سفارت امپراطورى اكنون از خبريكه روزنامه رعد شماره 16 - اشاعه داده با حيرت فوق العاده و تأسف بىنهايت استحضار حاصل نمود موافق خبر مزبور كه از طرف دولت عليه تكذيب نشد معلوم مىشود ناگوارترين بىرحمىها نسبت به يكى از تجار آلمانى ساكن مشهد به عمل آمده چون تحصيل اطلاع موثق از خراسان براى سفارت امپراطورى خالى از اشكال نيست از آن جناب اشرف تمنى مىشود بوسيله تلگراف فورى و حضورى از ايالت خراسان در اين خصوص تحقيقات كامله فرموده در صورت صحت تعليمات سريعه مرحمت نمايند كه بدون فوت وقت اقدام بدستگيرى مرتكبين نموده و سختترين مجازات را درباره آنها مرعى دارند ضمنا پس از تحقيق مسئله خوب است از سفارت امپراطورى روس مقيم تهران سئوال شود آيا در مقابل اين جناياتيكه سربازان روس در يك مملكت بيطرفى نسبت به مخلوق بدون مدافعه مرتكب ميشوند چه رويه مىخواهند اتخاذ نمايند بديهى است كه سفارت امپراطورى انتظار دارد هرچه زودتر از اقدامات مبذوله و از تدابيريكه در حفظ تبعه آلمان ساكنين خراسان معمول مىشود آگاه و مستحضر گردد ايام شوكت و جلالت مستدام باد سفارت آلمان . » علاوه بر مشهد در تبريز نيز دست تعدى روسها بسوى عمال شركت آلمانى « دوچ پوزيش تريپش اگنين گزلشافت » دراز و آلمانها براى حفظ خود متوسل به قونسول آمريكا شدند و درخواست ملجاء و پناهى نموده و سفارت اتازونى در تاريخ 14 ذى الحجه در اين باب مراسله بدين مضمون بوزارت امور خارجه نوشت : « قونسول آلمان و اتباع آن دولت در تبريز از قونسولگرى آمريكا درخواست ملجاء و پناه نموده و مىگويند جان آنها در معرض خطر است همين تقاضا نيز در خصوص منافع عثمانيها به عمل آمده است نظر باوضاع مدهش تبريز كه شايد براى آلمانها متضمن خطر جانى باشد قونسولگرى آمريكا موقتا بقونسول آلمان و شايد هم بعده از اتباع آن دولت در قونسولگرى اجازه تحصن داده ولى قبل از اينكه اين قبيل تحصن و حمايت به عمل آيد ( باستثناى موارد ضرورى و فورى از قبيل مورد كنونى ) اجازه دولتى كه قونسولگرى در خاك آن واقع است بايد قبلا تحصيل شود . نظر بمراتب فوق از حضرت اشرف سئوال مىشود كه اين قبيل پناه و حمايت را كه شايد اوضاع موجوده لزوم آنها را ثابت نمايد دولت عليه ايران اجازه ميدهد يا خير . نظر باينكه اوضاع حاضره تبريز سخت دشوار و براى جان و آزادى اتباع آلمان ممكن است متضمن مخاطره باشد استدعا دارم در اين خصوص جواب فورى بدوستدار مرحمت فرمائيد كالدول . از چپ براست : جوهن لورنس كالدول وزيرمختار امريكا . إله يار صالح منشى سفارت . على پاشا صالح منشى سفارت . دلامبرت دفتردار سفارت و برادر زن وزيرمختار . بديهى است وزارت امور خارجه ايران جواب مثبت به اين مراسله داده و حتى از اقدامات قونسول امريكا اظهار امتنان نمود اما روسها بحمايت امريكا اعتنائى نكردند بطوريكه شارژهدافر آلمان مجبور شد نامه شديد اللحنى در تاريخ 18 ذى الحجه 1332 بوزارت خارجه به اين شرح بنويسد :